Binnenhuisverlichting

In een comfortabele woning is een goede binnenhuisverlichting essentieel. Het is niet vanzelfsprekend om voor alle ruimtes en activiteiten de meest aangepaste verlichting te kiezen. Die verlichting bepaalt in belangrijke mate de sfeer van de woning en de leefruimten.

⊗ Lichtplanning-Verlichtingsplan

Een goede binnenhuisverlichting vergt een goede voorbereiding: het (ver)licht(ings)plan. Dit is het concept waarin alle lichtpunten van de woning worden opgenomen. Het beste resultaat heeft men als de lichtstudie gemaakt wordt in de (voor)ontwerpfase van de bouw of verbouwingsplannen. Ze kunnen dan nog bijgestuurd worden in functie van de gewenste lichtresultaten. Ook bij een definitief plan of renovatie giet de lichtadviseur de meest esthetische en comfortabele oplossingen in een lichtplan op maat van de bewoners van een woning.

De bedoeling van een lichtstudie is het juiste licht op de juiste plaats te brengen. Er wordt rekening gehouden met de hoogte en grootte van de kamers, hun functies, de gewenste lichtbronnen, het (gewenste) interieur,.. Bij een lichtstudie moet men dus eerst weten waarvoor elke ruimte zal gebruikt worden. Eens de functionaliteit van de ruimte toegewezen is kan men bepalen waar de verlichting voor bepaalde accenten moet zorgen. Dit zijn plaatsen waarvan men meent dat ze moeten opvallen binnenin de ruimte.

Waar de verlichting precies wordt geplaatst en hoeveel lichtsterkte (watt ) er nodig is hangt af van de toegekende functionaliteit. Een bureau moet voldoende functioneel licht krijgen, terwijl de muziekhoek door het gebruik van aangepaste sfeerverlichting de gezelligheid en geborgenheid biedt om tot rust te komen. Om zaken te accentueren worden ze extra belicht. Zo trekken ze de aandacht weg van minder belangrijke elementen in de ruimte. De lichtadviseur adviseert over de plaats, het type verlichting en eventueel zelfs het armatuur.

Als men werkt zonder lichtdeskundige mag men niet te zuinig omspringen met lichtpunten. Beperk elke ruimte niet tot één centraal lichtpunt. Plaats voldoende wachtleidingen voor latere verlichtingspunten. Een spot is accentverlichting en kan niet als algemene verlichting fungeren.
Omdat bepaalde woonruimtes op termijn van functie kunnen wijzigen blijft een goede basisverlichting is altijd aan te raden. Hou er rekening mee dat elk ruimte vanuit verschillende oogpunten binnen en buiten kan bekeken worden. Laat de verlichting in verschillende circuits te schakelen zodat sferen gecreëerd kunnen worden
Gebruik een voor televisie een zachte sfeervolle verlichting achter het toestel en vermijdt te nadrukkelijke verlichting voor het scherm. Verlicht de schilderijen of foto’s met een neutraal gekleurde spot met lichte uitdijing en voorkom reflectie door mat glas. Laat de tuinverlichting mee in het verlichtingsplan te integreren zodat de elektricien de nodige zekeringen en wachtleidingen voorziet.

⊗ Functionaliteit van binnenhuisverlichting

De basis- of functionele binnenhuisverlichting is de belangrijkste vorm van verlichting in de woning. Ze zorgt dat we bij onvoldoende natuurlijk licht of volledige duisternis elke ruimte in de woning normaal kunnen gebruiken.
Een gelijkmatig spreiding met een gemiddelde verlichtingssterkte is essentieel. Te sterke lichtcontrasten vermoeien de ogen. Men gebruikt hiervoor doorgaans directe verlichting, maar mits een doordacht aanpak kan dit ook met indirecte verlichting.

Sfeerverlichting gebruiken we om sferen te creëren en draagt bij tot een verhoogd luxegehalte. Maar met verlichting kan je een ruimte optisch vergroten, verbreden, architecturale assen benadrukken. Sfeerverlichting kan deel uitmaken van de basisverlichting en moet niet sterk zijn. De combinatie het zachte warm-witte achtergrondlicht dat velen zeer aangenaam aanvoelt, met op bepaalde plaatsen goed gekozen lichtaccenten kan bijdragen tot een aparte sfeer in een leefruimte. Hoe zoiets precies moet is zeer smaakgebonden en afhankelijk van de persoonlijke voorkeuren.

De werkverlichting wordt gebruikt op plaatsen waar we werken (garage, keuken, bureau…) en moet bovenal functioneel zijn. Met een goede werkverlichting voorkomt men fouten en vermoeidheid. Voor fijn werk is een grotere lichtsterkte vereist, maar men moet opletten dat het contrast met de omgeving niet te groot is. Dan moet ook de basisverlichting aangepast worden.

Oriëntatieverlichting past men vooral uit veiligheidsoverwegingen toe in de gangen, nacht- of traphallen, berging, kelder en zolder. Een zacht lichtje ergens in de kinderkamer helpt om ze ‘s nachts gerust te stellen bij een nare droom en draagt bij tot een betere slaapkwaliteit. Goed toegepaste oriëntatieverlichting beperkt zich niet tot het verbeteren van de zichtbaarheid op donkere plaatsen, maar kan bijdragen tot het leggen van bijzondere sfeeraccenten.

Een goed verlichte woning is de optimale combinatie van verlichtingstypes; basisverlichting, sfeerverlichting, werkverlichting…  Verschillende soorten lampen en armaturen moeten instaan voor verschillende soorten verlichting. Hoe beter die elkaar aanvullen, des te beter uw woning wordt verlicht. Essentieel zijn een goede basisverlichting en een aangename, decoratieve sfeerverlichting.

⊗ Soorten verlichting

De sfeer en voorkomen van een ruimte wordt mee bepaald door het gebruik van verschillende soorten verlichting. Doorgaans zal een ruimte verschillende soorten verlichting gebruiken dus zorg steeds voor een goede plannen vooraf zodat de kamer niet overbelicht geraakt.

Natuurlijk licht

Natuurlijk licht is gratis, benut het optimaal. Als men het heeft over licht en verlichting wordt dit wel eens uit het oog verloren. Door de keuze van lichte kleuren voor wanden, plafond, vloer en vensterbanken benut je optimaal het daglicht. Donkere kleuren absorberen veel licht. Hou hier rekening mee en zorg voor voldoend aanvullend kunstlicht.

Plafondverlichting

Voor de meest uiteenlopende noden en wensen zijn er verschillende soorten plafondverlichting. De aard van het plafond (materialen, vals, brandbaarheid, hoogte..) is mee bepalende bij de keuze van de verlichting.

Spreiders geven met behulp van doorschijnende kappen uit papier, stof of glas een zacht schaduwloos licht dat gelijkmatig in alle richtingen van het lokaal spreidt. Richters werpen afhankelijk van de vorm van hun armatuur of kap een afgelijnde lichtkegel op het beoogde deel van de kamer.

Plafondlampen kun je zowel omhoog als naar beneden richten. Uplights verspreiden het licht over het plafond waardoor er schaduwloos licht ontstaat. Daarbij gebruiken ze het plafond als reflector. Deze wijze van verlichten geeft de woonruimte een hogere en ruimere aanblik. Downlights richten hun licht recht omlaag wat zorgt voor een meer contrastrijk licht. Voor een optimale spreiding van het licht moeten er dus meerder bij elkaar geplaatst worden. In de buurt van een wand wordt een deel van het licht verder in de leefruimte gereflecteerd waardoor er een sfeervol accent gelegd wordt.

Inbouwspots nemen bijna geen ruimte in en zijn dus ideaal voor trappen en hallen. Hun licht is bijzonder sfeervol en functioneel. Hiervoor gebruikt men vooral de klassieke halogeen- en gloeilampen, maar er bestaan ook armaturen voor spaarlampen en fluorescentielampen.
Opbouwspots zijn een stijlvol alternatief voor plaatsen waar inbouw niet mogelijk is. Ook bij opbouwverlichting bestaat ook een ruim assortiment aan lampen en armaturen.

Door hun positie en constructie kunnen b>hanglampen en lusters de volledige ruimte gelijkmatig en schaduwloos verlichten. Om het uitzicht niet te belemmeren en niet te verblinden moeten ze minimaal 60cm boven het tafelblad hangen.

Tafellampen

Tafellampen zorgen dat er in de leefruimte bepaalde accenten gelegd worden en er meer diepte ontstaat. Niet enkel in klassieke interieurs kunnen ze bepaalde sferen creëren. Ook voor moderne interieurs zijn er aangepaste designproducten. Aangewend als bureaulamp speelt vooral de functionaliteit. Het bureel moet goed verlicht zijn zodat er efficiënt gewerkt kan worden. Doordat het licht zich beperkt tot het werkoppervlak neemt het de sfeer voor de anderen in de ruimte niet weg.

Vloerlampen en vloerverlichting

Deze verlichting worden op de eerste plaats gebruikt om een sfeer in de ruimte te scheppen en bepaalde decoratieve elementen te accentueren. Daarnaast wordt ze ook functioneel gebruikt, om bijvoorbeeld in een ruimte met gedempt licht een goed verlichtte leeshoek te creëren.
Vloerlampen zijn vlot verplaatsbaar en kunnen dus ingezet worden om tijdelijk een bepaald deel van de leefruimte extra te verlichten. Voorzie daarom steeds voldoende stopcontacten.
Vloerverlichting is in de vloer zelf ingebouwd en heeft naast een decoratieve ook een oriëntatie- of veiligheidsverlichting. Het zijn Ideale oriëntatiepunten om s’nachts de weg te vinden ….. Dergelijke vloerverlichting moet waterdicht zijn. Dit wordt uitgedrukt door de IP- waarde van de armatuur. Wie halogeenlampen wil gebruiken kiest best aangepaste armaturen want er komt hitte vrij. Om te vermijden dat de energiekosten te hoog oplopen kiest men best voor spaarlampen of de laatste trend: leds

Muurlampen of Wandverlichting

Bij muurlampen en wandverlichting zijn decoratieve sfeerbrengers die met hun indirect licht voor extra volume en diepgang in de woonkamer zorgen. Met hun licht kunnen ze muurdecoraties accentueren of met hun licht de monotonie van bepaalde muren doorbreken. Inbouwarmaturen zijn ideaal voor trappen, smalle doorgangen en ander locaties met weinig plaats. Via wandarmaturen kan men ook oriëntatieverlichting realiseren.

Al van bij de opmaak van het verlichtingsplan rekening houden met een aantal elementen. De mogelijke opstellingen van het meubilair om te vermijden dat ze elkaar later hinderen. De dikte van de muren indien men de verlichting er wil inbouwen. Pas daarbij op voor verwarming en verkleuring van de muren door slechte plaatsing. Bij zijdeling licht op ooghoogte moet men ook opletten voor verblinding. Zorg voor armaturen met mat glas of gebruik spaarlampen die voor een diffuus licht zorgen.

⊗ Soorten lampen

Sinds Heinrich Göbel in 1854 de eerste gloeilamp uitvond zorgden nieuwe technologieën 150 jaar lang voor evolutie in de elektrische verlichting. Een kort overzicht van de meest courante vormen en hun specifiek eigenschappen.

Gloeilampen

Binnenhuisverlichting - GloeilampenDe gloeilamp is de oudste en bekendste elektrische lamp. In een doorschijnende glazen peertje wordt een weerstandsdraad uit Wolfram door elektriciteit verhit tot ze gloeit en daardoor licht geeft. Een toegevoegd edelgas zorgt dat de gloeidraad door de vrij gekomen hitte niet verdampt. Die overmatige hitteontwikkeling is meteen ook het grootste nadeel van gloeilampen. Slechts 10% van de verbruikte elektriciteit zetten ze om in licht, terwijl de rest warmte is.

Gloeilampen zijn goedkoop maar verbruiken nogal wat energie en hebben een relatief korte (1000 uren) levensduur. Langdurig gebruik is af te raden maar voor plaatsen waar slechts af en toe licht nodig is (toilet, dressing, berging… zijn ze geschikt. Uitvoeringen met de opdruk 220-240 V zijn duurder, maar verdragen beter hogere spanningen.

Er zijn uiteenlopende uitvoeringen: heldere, halfmatte, matte, gekleurde… Sommige gloeilampen hebben een spiegelreflector, die het licht sterker in één richting verspreidt. Hoe helderder de lamp, hoe sterker de schaduwen en het contrast. Gloeilampen met mat glas worden gebruikt als de lamp zichtbaar blijft en geven diffuus (verspreid) niet verblindend licht.

Halogeenlampen

Binnenhuisverlichting - HalogeenlampenHalogeenlampen zijn in feite niet meer dan verbeterde gloeilampen. Door toevoeging van halogeengas geeft de lamp extra veel licht geeft en wordt de neerslag van Worlframdeeltjes op de gloeidraad verminderd zodat de levensduur verlengt. Een halogeenlamp produceert dan ook twee keer zo veel licht als een gloeilamp en verbruikt daarbij tot 30% minder energie. De duurder kostprijs wordt ook gecompenseerd door de langer levensduur dan gloeilampen: 2000 à 3000 uur. Raak halogeenlampen nooit met de vingers aan. Door het inbranden van vet in het glas gaan de lampen minder lang mee.

Naast het hogere rendement onderscheid de halogeenlamp zich door de betere kleurweergave en door haar compacte vorm. Dit laat diverse variaties en in design en comfort toe. Halogeenlampen zijn omwille van die compacte vorm populair in spots. Bij het inbouwen van Halogeenspots moet men op het F-merk letten zodat de juiste spot op de juiste plaats gebruikt wordt.

Halogeenlampen produceren veel UV-stralen. Om verkleuring van de belichte voorwerpen te voorkomen kan armatuur met een beschermglas met UV-filter kiezen. De nieuwste generatie halogeenlampen geeft meer licht dankzij een speciale coating voor infrarode warmtestraling.

Door de grotere lichtsterkte is zijn halogeenlampen ook perfect bruikbaar als buitenverlichting. Halogeenlampen van meer dan 100 Watt verbruiken veel energie!

Fluorescentielampen – Buislampen – TL lampen

Binnenhuisverlichting - Fluorescentielampen - Buislampen - TL lampenDe TL- of fluorescentielamp, ook wel buislamp genoemd, is een glazen buis met gas. Op de binnenkant van het glas zit een fluorescerend poeder. Een starter en ballast zorgen bij het aansteken voor een hoge spanning waardoor het gas geleidend wordt. Door deze elektrische ontlading wordt de onzichtbare, ultraviolette straling omgezet in zichtbaar licht. De weergegeven kleur is afhankelijk van de samenstelling van het poeder. Er zijn kleurcombinaties mogelijk zijn van koud tot warm. Het is onwaar dat alle buislampen koud, industrieel, ongezellig licht voort brengen.

Het knipperen bij het aanschakelen kan men vermijden door elektronische voorschakelapparatuur te gebruiken. Tl-lampen die met voorschakeling werken zijn bovendien het zuinigst. Deze goedkope lampen hebben een rendement dat tot 8 keer hoger ligt dan dat van gloeilampen, terwijl de levensduur het tienvoud is. Het vermogen is afhankelijk van de lengt van de lamp.

Door hun zacht en diffuus licht zijn geschikt voor alle ruimten. In de praktijk worden vooral aangewend voor basisverlichting of functionele verlichting in kelders, garages, werkruimten…
Doordat het steeds beter lukt om aangenaam warm wit licht te werken dat het natuurlijke buitenlicht goed benadert en de miniaturisering van de lampen zijn ze met een aangepast design best aantrekkelijk om in leefruimten te gebruiken. Zeker nu recent ook dimmen mogelijk is.

Spaarlampen

Binnenhuisverlichting - SpaarlampenSpaarlampen werken volgens hetzelfde principe als buislampen, maar hebben dezelfde fitting (en ronde vorm) als gloeilampen. Ze zijn wel een stuk duurder in de aankoop, maar de gemiddelde levensduur is 10 keer langer ten opzichte van een doorsnee gloeilamp en het energieverbruik ligt tot 5 keer lager. Om hetzelfde lichtrendement als een gloeilamp te bekomen volstaat een spaarlamp met een vermogen dat 4 a 5 maal lager is. Een gloeilamp van 100 watt kan je dus vervangen door een spaarlamp van 20 a 25 watt. Vervang gloeilampen waar mogelijk door spaarlampen.

Spaarlampen zijn ideaal voor plaatsen waar lange tijd veel licht nodig is: keuken, woonkamer .. Bovendien maakt de jongste generatie spaarlampen komaf met een aantal bezwaren inzake comfort en esthetiek. De kleur van hun licht is warmer en zachter geworden. De recentste types starten zonder haperen en kunnen ook gedimd worden. Het formaat word steeds kleiner en de vormen conventioneler waardoor ze ook in klassieke kroonluchters kunnen.

LED verlichting

Binnenhuisverlichting - Led verlichtingLED’s of Light Emitting Diodes worden in de elektronica al geruime tijd gebruikt voor lichtkranten, stoplichten, radio. De diodes of elektrische componenten zenden licht uit als er stroom doorheen gestuurd wordt. Door het ontbreken van infrarood wordt de meeste energie onmiddellijk omgezet in licht . Het verbruik van LED’s ligt onbeduidend laag en ze hebben een levensduur tot 100 000 uren.
Sinds kort gebruikt men deze – vooral witte en blauwe varianten – ook nieuwe in de binnenhuisverlichting voor oriëntatieverlichting op trappen…en om een specifieke sfeer te creëren. Voor ander gebruik is de lichtopbrengst te laag.

 

Soort lamp

Energielabel*

Voordelen Nadelen
Gloeilampen

E-F-G

Gezellig licht
Perfecte kleurweergave
Hoog verbruik
Veel warmteontwikkeling
Halogeenlampen

C-D

Wit sprankelend licht
Klein
Perfecte kleurweergave
Transformator nodig
Warmteontwikkeling
Geringe levensduur
TL buizen

A

Economisch
Lange levensduur
Verschillende kleuren
Lamplengte (TL)
Spaarlampen

B

Economisch
Lange levensduur
Verschillende kleuren
Bevatten kwik
Ontladingslampen Goede kleurweergave
Lange levensduur
Laag verbruik
Opstarttijd
Ontwikkeld om lange
tijd te laten branden
 LED-verlichting

A

Heel lange levensduur
Heel laag verbruik
Verschillende kleuren
Hoge kostprijs
Beperkte lichtopbrengst

Naast elektrische toestellen krijgen ook lampen een energielabel dat aangeeft hoe zuinig ze zijn. Lampen met label A verbruiken het minste energie, lampen met label G het meeste.

Top